Omgaan met gravende dassen onder het spoor vraagt om creatieve oplossingen

Op honderden plekken in Nederland zijn de afgelopen jaren sporen van dassen gevonden langs treintrajecten. In 2023 kwam het treinverkeer op sommige plekken zelfs stil te liggen. Dassenburchten zorgden daar voor spoorverzakkingen.

Sindsdien besteedt ProRail extra aandacht aan dassen die graven in de spoordijken. Folkert Volbeda, Franka van Brakel en Paul van der Tuuk houden zich vanuit verschillende functies bezig met dit probleem. Ze vertellen over hun bijzondere werk.

Het gaat goed met de das

Op de kast van Folkert Volbeda staat een opgezette das. Haar naam is Rosa. Folkert werkt als ecoloog bij ProRail en houdt zich veel bezig met dassen rond het spoor.

“In de jaren tachtig stond de das op het punt van uitsterven, onder andere door de jacht,” vertelt Folkert. “Zijn pels was gewild en dassenvet werd verkocht als middel tegen kwaaltjes. Gelukkig kwam er een beschermingsprogramma. Sindsdien gaat het veel beter.”

En de das had meer geluk. Door het aanleggen van steeds meer spoor, vaak op een spoordijk, groeide het gebied waar de das zich thuis voelt. "Dassen houden van heuvels en dijken, om hun burchten in te graven,” vertelt Folkert. “En die heeft ProRail in heel Nederland aangelegd. Tegenwoordig wonen er in de oostelijke helft van Nederland overal dassen – van Friesland tot Limburg.”

Kans op spoorverzakking

De uitbreiding van het spoor is goed nieuws voor de das. Andersom is de toename van het aantal dassen helaas minder goed nieuws voor het spoor. Dassen graven lange gangen en kamers in spoordijken, waardoor het spoor kan verzakken. 

Franka van Brakel is inspecteur operationeel beheer. Zij houdt in de gaten of er plekken zijn waar dassen voor risico’s zorgen. “Als het spoor meer dan acht centimeter is verzakt, dan voel je dat als je eroverheen rijdt. Dan gaan de koffiekopjes van de tafeltjes af,” vertelt ze. Meestal is een tijdelijke snelheidsbeperking voor treinen voldoende om de veiligheid te garanderen, maar het spoor moet uiteindelijk wel worden hersteld.

Dwars door de bramenstruiken

Als er een melding binnenkomt, bijvoorbeeld van een machinist die merkt dat er ergens op het spoor een schommeling plaatsvindt, gaat Franka erop af. Ze rijdt met een dienstauto naar de locatie en onderzoekt de situatie. Daarnaast brengt een team externe ecologen risicoplekken nauwkeurig in kaart.

Het werk betekent veel buiten zijn, op de plekken waar de dieren wonen. Vaak is dat op lastig bereikbare plekken. “Ik hou ervan om actief te zijn en buiten te lopen,” zegt Franka. “Ik kom op plekken waar ik nog nooit geweest ben. Soms is dat best spannend. Dan moet je uitzoeken hoe je veilig op een plek komt. Dwars door bramenstruiken en klimmend over heuveltjes en hekken.”

Een beschermde diersoort

Als een dassenburcht een risico vormt voor het spoor, starten ecologen zoals Folkert een onderzoek. De das is namelijk een beschermde diersoort. ProRail kan de dieren dus niet zomaar verjagen.

Met wildcamera’s brengen ze het gedrag van de dassen in beeld. Soms gebruiken ze zelfs een robotmol: een apparaat met een camera dat door de gangen kan rijden. Zo zien ze hoe de burcht is opgebouwd.

Als het nodig is vragen ze een vergunning aan om de dassen te verplaatsen. Als die wordt verleend, volgt een plan van aanpak. Op dat moment komt bouwmanager Paul van der Tuuk in beeld.

De dassenburcht bij Ravenstein

Het spoor bij Ravenstein was zo’n plek, waar vanwege een dassenburcht snel iets moest gebeuren. Paul vertelt hoe hij en het team te werk gingen. “Tegen de spoordijk aan, waar de dassen woonden, bouwden we een volledige kunstburcht,” vertelt hij. “Samen met ecoloog Folkert maakten we hun huis zo goed mogelijk na.”

Het team bouwde een gangenstelsel met pijpen en kamers. Daarna stortten ze er een berg zand overheen. Bovenop kwamen planten en bomen te staan.

Nu moest het team de dassen nog zover krijgen om te verhuizen. “Dat deden we door hun oude burcht minder aantrekkelijk te maken,” vertelt Paul. Eerst haalde het team de beplanting weg. Dat vinden dassen niet prettig. Daarna legden ze gaas op de grond, waar dassen liever niet overheen lopen. Tot slot plaatsten ze terugslagkleppen bij de holen. Daardoor konden de dieren wel naar buiten, maar niet meer terug naar binnen.

Piepjonge dassensnuitjes

Het project in Ravenstein mag inmiddels een succes genoemd worden. “We zien op de wildcamera’s dat er een dassenpaartje in de kunstburcht is getrokken,” vertelt Folkert.

Als ecoloog blijft hij bekijken hoe de dieren de kunstburcht gebruiken. “Als we straks in april of mei piepjonge dassensnuitjes op de wildcamera’s zien, zou ik heel trots zijn op ons werk.”

Steeds weer nieuwe projecten

“Het mooie aan het project in Ravenstein is dat we met elkaar het wiel mochten uitvinden,” vertelt Paul. “We moesten echt vanaf nul beginnen en met allerlei partijen samenwerken om snel tot een passende oplossing te komen. Dat is in recordtempo gelukt. En ik hou van bouwen aan iets tastbaars. Je ziet echt resultaat van je werk.” 

Voor Franka is het de techniek van het spoor die haar werk interessant maakt. “Ik hou echt van het spoor. Het is prachtige techniek. Een systeem dat na de Tweede Wereldoorlog is opgebouwd en nog altijd superbetrouwbaar blijkt.” Folkert kijkt er met dezelfde ogen naar. “Het spoor is een duurzaam stukje infrastructuur. Als ecoloog kan ik me daar heel erg in vinden. Daarnaast is het eigenlijk heel mooi dat de grond van ProRail ook zo belangrijk is geworden voor verschillende flora- en faunasoorten, zoals de das.”

Wil jij ook elke dag vooruit? Kies voor een carrière bij ProRail. Bekijk hier de mogelijkheden.